3 kasım 2002 seçimleri

 3 Kasım 2002 milletvekili Genel Seçimleri, Adalet ve Kalkınma Partisi'nin (AKP) zaferi ile sonuçlandı. AKP, seçimlerden yüzde 34.28 oy oranı ve 363 milletvekili ile çıktı ve "tek başına iktidar" oldu.

Hakkındaki kapatma davası süren AKP, cumhuriyet tarihinde başbakan adayı belli olmamasına karşın iktidarı kazanan ilk parti oldu.

1999 seçimlerinde parlamento dışı kalan Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), bu kez yüzde 19.39 oy oranı ile 178 milletvekili çıkardı.

3 Kasım Seçimlerine katılamayan AKP Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan, 9 Mart 2003 Siirt Milletvekili Yenileme Seçimi'nde, Parlamento'ya girdi.

Erdoğan'ın Siirt Milletvekili olmasından sonra, 58. Hükümeti kuran Abdullah Gül, yerini Erdoğan'a bırakmak üzere, Başbakanlık görevini bıraktı. Recep Tayyip Erdoğan, 11 Mart'ta 59. Hükümeti kurmakla görevlendirildi.
 

1987 genel seçiminden beri ilk kez bir parti tek başına iktidara geldi. Parlamentoya 1946'dan sonra ilk kez sadece iki parti girebildi.

AKP, 1950’den sonra tek başına iktidara gelen 4. parti oldu. Demokrat Parti 3 kez, Adalet Partisi 2 kez, ANAP da 2 kez tek başına iktidara gelmişti. AKP, 1957’den bu yana tek başına iktidara gelen partiler arasında en fazla milletvekili çıkaran parti oldu. 1957’de Demokrat Parti 419 milletvekili çıkarmıştı.

AKP'yi iktidara taşıyan oyların merkez sağdan kaydığı görüldü. AKP, her üç seçmenden birisinin oyunu aldı ve Milli Görüş çizgisinden doğan bir parti ilk kez tek başına iktidar oldu

Siyaset bilimcilere göre, ekonomik kriz sonrası beklenen “sosyal patlama” seçimlerde yaşandı. Peşpeşe gelen ekonomik krizler ve bunun geniş halk kitleleri üzerindeki etkisi ile yolsuzlukların özellikle merkez sağdaki partilerin tabanlarında yarattığı tepki AKP’nin başarısının ana nedeni olarak yorumlandı.

KESİN SONUÇLAR...

Yüksek Seçim Kurulu'nun (YSK) 10 Kasım 2002'de açıkladığı kesin sonuçlar şöyle:
 

Parti Adı
Oy
Yüzde
Demokratik Sol Parti (DSP)
384.009 
1,22
Demokratik Halk Partisi (DEHAP)
1.960.660 
6,22
Yurt Partisi (YP)
294.909
0,94
Milliyetçi Hareket Partisi (MHP)
2.635.787
8,36
Doğru Yol Partisi (DYP)
3.008.942
9,54
Millet Partisi (MP)
68.271
0,22
Büyük Birlik Partisi (BBP)
322.093
1,02
Anavatan Partisi (ANAP)
1.618.465
5,13
Liberal Demokrat Parti (LDP)
89.331
0,28
Saadet Partisi (SP)
785.489
2,49
Bağımsız Türkiye Partisi (BTP)
150.482
0,48
Özgürlük ve Daşanışma Partisi (ÖDP)
106.023
0,34
Türkiye Komünist Partisi (TKP)
59.180
0,19
Genç Parti (GP)
2.285.598
7,25
İşçi Partisi (İP)
159.843
0,51
Cumhuriyet Halk Partisi (CHP)
6.113.352
19,39
Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP)
10.808.229
34,28
Yeni Türkiye Partisi (YTP)
363.869
1,15
Bağımsız
314.251
1,00

Yüksek Seçim Kurulu'nun (YSK) açıkladığı kesin sonuçlara göre, gümrük kapıları da dahil olmak üzere 41 milyon 407 bin 27 seçmenden, 32 milyon 768 bin 161'i oy kullandı. Kullanılan oylardan 31 milyon 528 bin 783'i geçerli sayılırken, 1 milyon 239 bin 378 oy ise geçersiz kabul edildi. Geçerli oylara göre yüzde 10'luk ülke barajı 3 milyon 152 bin 878 oy oldu.

Gümrük kapılarında 115 bin 459 oy kullanıldı. Bu oyların, 114 bin 35'i geçerli sayıldı.

8 milyon 638 bin 866 seçmen sandık başına gitmezken, seçime katılım oranı yüzde 79.14 oldu. 1999 seçimlerinde katılım oranı yüzde 87.9 olarak gerçekleşmişti.

BARAJ ALTINDA KALANLAR...

Seçimler, Cumhuriyet tarihinin en büyük "siyasi tasfiyesi"ne sahne oldu ve ilk kez bir seçimde  490 yeni milletvekiliyle, parlamentodaki sandalyelerin yüzde 89’u yenilendi.

1999 seçimlerinde Parlamentoda temsil edilen Demokratik Sol Parti (DSP), Milliyetçi Hareket Partisi (MHP), Anavatan Partisi (ANAP), Doğru Yol Partisi (DYP) ve Saadet Partisi (SP) yüzde 10'luk barajı aşamadılar..

57. Hükümeti oluşturan üç koalisyon ortağı bu seçimde oylarının yüzde 68'ini kaybetti. 1999'da yüzde 22.2 oy alan DSP, yüzde 18 oy alan MHP ve 13.2 oy alan ANAP koalisyon oluşturarak 3,5 yıl iktidarda kaldılar. Hükümet, yaşanan iki krizden sonra Devlet Bahçeli'nin 'MHP'siz hükümet senaryoları'nı gerekçe göstererek erken seçim istemesiyle gittiği 3 Kasım seçimlerinde ağır darbe aldı. Üç partinin yüzde 53.4 olan toplam oyu, bu seçimde 14.6'da kaldı ve yüzde 38.8'i başka partilere dağıldı.

Bülent Ecevit'in kurduğu DSP, 1987 seçimlerinde barajın altında kalmış, 1991 seçimlerinde yüzde 10.8 ile 7, 1995 seçimlerinde yüzde 14.6 ile 76 ve 1999 seçimlerinde de yüzde 22 ile 136 milletvekili çıkarmıştı. DSP, bu seçimlerde en ağır yenilgiyi alan parti oldu ve 6 milyon 900 bin oyunun büyük bölümünü yitirdi.

Erken seçim tarihini ortaya atan MHP, seçimlerde ağır yenilgi alan ikinci parti oldu. 1991 seçimlerinde Necmettin Erbakan ile ittifak yaparak parlamentoya giren MHP, 1995'te baraja takılmalarına karşın 1999'da oy patlaması yaparak yüzde 18 ile  ikinci parti çıkmıştı. "Bu seçim Brüksel sevdalıları ile Türkiye sevdalılarının seçimi olacaktır" diyen Devlet Bahçeli oylarının yarısından fazlasını kaybederek barajın altında kaldı. MHP, oylarının yüzde 8’e düşmesiyle 1995 seçimlerindeki oyuna geri döndü.

1983 yılında Turgut Özal ile tek başına iktidar olan ANAP, 19 yıl sonra Mesut Yılmaz ile girdiği bu seçimde parlamento dışında kaldı. ANAP'ın 1983'teki yüzde 45 oyu, bu seçimde yüzde 5'in altına indi. 1983 ve 1987'de tek başına iktidar olan ANAP'ın oyları 1991'de 24'e, 1995'te 19.6'ya ve 1999'da da 13.2'ye gerilemişti. ANAP’ın baraj altında kalmasıyla 12 Eylül’de kurulan son parti de parlamento dışı kaldı.

Seçim sonuçları muhalefetteki iki partinin de büyüyemediğini ortaya koydu. Seçimlere DTP ve ATP ile ittifak yaparak giren Tansu Çiller, DYP'yi barajın 200 bin oy altına indirdi. Mehmet Ali Bayar ve Tuğrul Türkeş'in yanı sıra ANAP'ın eski Başbakanı Yıldırım Akbulut ile seçmenin karşısına çıkarak oy isteyen DYP, Süleyman Demirel döneminin yüzde 27'lik oyunun yarısını bile alamadı. DYP, 1987 seçimlerinde 19.1 oy alırken, bu oyunu 1991'de yüzde 27'ye yükselterek iktidar oldu. 1995'te bu oy yüzde 19.2'ye 1999'da da 12'ye düştü. İlk kez bir ana muhalefet partisi, barajı aşamayarak Meclis dışında kaldı.

1991'de Alparslan Türkeş ve Aykut Edibali gibi isimlerle ittifak yaparak parlamentoya giren Milli Görüş'ün mimarı Necmettin Erbakan, Refah Partisi ile 1995'te birinci olarak iktidara geldi. Partinin kapatılması ve Erbakan'a "siyaset yasağı" konulmasından sonra, Milli Görüş çizgisinde olanlar, 1999 seçimlerine Fazilet Partisi (FP) olarak girdiler ve yüzde 15.4 aldılar. FP'nin de Anayasa Mahkemesi tarafından kapatılmasından sonra kurulan Saadet Partisi (SP), bu seçimlerden yüzde 2,49 oy ile çıktı.

DSP'den ayrılanlar tarafından İsmail Cem başkanlığında kurulan Yeni Türkiye Partisi (YTP), yüzde 1,15 oy aldı.

18 Nisan 1999 seçiminde merkez solun toplam oyu yüzde 31.2’yken, bu seçimde 21.5 oldu. Böylece merkez solun oyları 1980 sonrası seçimlerde ilk kez en düşük oranında kaldı.

Seçim sonuçları Özal ve Demirel’in merkez sağda partilerini ulaştırdıkları oy tabanının erime noktasına geldiğini ortaya koydu. 1987 seçimlerinde ANAP-DYP oyların yüzde 55’ini, 1991 seçimlerinde yüzde 51’ini almıştı. İki partinin oy oranı 1995’te yüzde 39, 1999’da 25’ti. Son seçimde iki partinin toplam oyu yüzde 14’e indi.

DEHAP çatısı altında seçime katılan HADEP-EMEP-SDP ittifakı, Güneydoğu Anadolu'da oyların yüzde 50'ye yakınını toplamasına karşın diğer kentlerde umduğunu bulamadı ve barajı geçemedi.

İlk kez "Komünist Parti" adı altında bir parti seçimlere girdi.

Oy kullananların yüzde 54.67’lik oranı Meclis’te temsil ediliyor. Yüzde 45.33’lük seçmen iradesi Meclis'te karşılığını bulamadı. Bu rakam geçen seçimlerde yüzde 15-20 düzeyinde idi.

BAĞIMSIZLAR...

Bu seçimlerde 9 bağımsız aday seçilmeyi başardı.

21. Dönem Meclisi'ne bağımsız olarak giren Elazığ Milletvekili Mehmet Ağar yeniden seçildi, ANAP Bitlis eski Milletvekili Edip Safter Gaydalı da bu kez bağımsız milletvekili olarak parlamentoya girdi. Ayrıca, ANAP eski milletvekillerinden Ülkü Gökalp Güney Bayburt'tan, "Dolandırıcılık" suçundan İnterpol tarafından ''Kırmızı Bülten''le aranan Fadıl Akgündüz Siirt'ten, Mehmet Tatar Şırnak'tan, eski milletvekili Mustafa Zeydan Hakkari'den, Sebahattin Cevheri Şanlıurfa'dan, Dursun Akdemir Iğdır'dan, Süleyman Bölünmez Mardin'den bağımsız milletvekili seçilmeyi başardılar.

24 KADIN MİLLETVEKİLİ...

AKP'den 13, CHP'den ise 11 kadın aday milletvekili seçildi. Böylece kadınlar, 550 kişilik parlamentoda yüzde 4.36 oranında temsil edildi. 21. Dönemde bu oran yüzde 4.18'di.

KOALİSYONLARA SON...

AKP, yaptığı büyük oy patlaması ile Turgut Özal'ın cumhurbaşkanı olmasından sonra gelenekselleşen koalisyonlar dönemini de kapattı. Türkiye son olarak tek parti iktidarını 1987 seçimlerinde ANAP ile görmüştü. 1983 yılında tek başına iktidara gelen ANAP, 1987 yılında Turgut Özal ile ikinci kez tek başına iktidar olmuş, izleyen 1991, 1995 ve 1999'da koalisyon çıkaran seçimler yaşanmıştı.

BAHÇELİ, YILMAZ VE ÇİLLER'İN AÇIKLAMALARI...

MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, seçim gecesi, "Sorumluluk şahsıma aittir" diyerek, 2003'de toplanacak olağanüstü kurultayda genel başkanlığı bırakacağını açıkladı.

4 Kasım sabahı, ANAP Genel Başkanı Mesut Yılmaz ile DYP Genel Başkanı Tansu Çiller de, bundan sonraki parti kurultaylarında genel başkanlığa aday olmayacaklarını açıkladılar.

58. HÜKÜMET...

TBMM İç Tüzüğü, Meclis'in, seçimin kesin sonuçlarının Resmi Gazete'de yayımlanması ve TRT'de açıklanmasını izleyen 5. gün saat 15.00'te kendiliğinden toplanmasını öngörüyor. Buna göre, TBMM, en yaşlı üye CHP İstanbul Milletvekili Şükrü Elekdağ başkanlığında 14 Kasım Perşembe günü saat 15.00'te toplandı ve milletvekilleri and içti.

Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın siyasi yasağı nedeniyle milletvekili olamaması sonucu, Başbakanlığa Abdullah Gül getirildi.

Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer, yeni hükümeti kurma görevini 16 Kasım'da Abdullah Gül'e verdi.

Türkiye Cumhuriyeti'nin 58. Hükümeti, 18 Kasım 2002'de kuruldu.

TBMM yeni başkanını 19 Kasım'da seçti. AKP Manisa Milletvekili Bülent Arınç, ilk turda oylamaya katılan 546 milletvekilinden 369'unun oyunu alarak TBMM'nin yeni başkanı oldu. CHP adayı Ankara Milletvekili Önder Sav ise 173 oy aldı. 3 oy boş çıkarken 1 oy da geçersiz sayıldı.

SİİRT SEÇİMLERİ: ERDOĞAN PARLAMENTO'DA...

YSK, Siirt'in Pervari ilçesi Doğanköyü'nde toplam 706 seçmenin kayıtlı olduğu 17, 18 ve 19 numaralı sandıklarda sandık kurulları usulünce oluşturulmadığı için oy kullanılamadığı gerekçesiyle, 2 Aralık 2002'de, Siirt'te 3 Kasım'da yapılan Milletvekili Genel Seçimi'nin yenilenmesine karar verdi, CHP milletvekili Ekrem Bilek, AK Parti Milletvekili Mervan Gül ve bağımsız Fadıl Akgündüz'e ait milletvekili tutanaklarını da iptal etti.

Siirt'te seçim 9 Mart 2003'de yapıldı ve Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP), 3 milletvekili çıkardı. AKP Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan, 22. Dönem Siirt milletvekili olarak Parlamento'ya girdi. AKP’den Öner Gülyeşil ve Öner Ergenç de milletvekili oldu. AKP'nin Siirt'de kazandığı 3 milletvekilliği ile parlamentodaki sandalye sayısı 362'den 365'e yükseldi

Kesin sonuçlar, 11 Mart 2003 tarihli Resmi Gazete'nin Mükerrer sayısında yayımlandı.

AKP Genel Başkanı Erdoğan, 11 Mart'ta TBMM'de yemin etti.

Yemin töreninden hemen sonra, Başbakan Abdullah Gül, yerini Erdoğan'a bırakmak üzere, 58. Hükümet'in istifasını sundu.

Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer, aynı gün, AKP Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan'a hükümeti kurma görevini verdi.

Türkiye Cumhuriyeti'nin 59. Hükümeti, Erdoğan tarafından 14 Mart 2003'de kuruldu.

 

Kaynak http://www.Belgenet.com  dan alınmıştır

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !